Hodowla

FotoFotoFotoFotoFotoFotoFotoFoto

Jeleniowate utrzymywane w warunkach fermowych dzięki "Ustawie o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich" [tekst jednolity: Dz.U. 1997 r. Nr 123 poz.774] zostały uznane za zwierzęta gospodarskie. Pozwala to na regularną hodowlę dwóch gatunków z tej rodziny nie wymagającą specjalnych zezwoleń oraz postępowe udomowienie.

Jeleń jest jednym z dwóch gatunków z rodziny jeleniowatych adoptowanych do hodowli, drugim gatunkiem jest daniel. Byki jelenie ważą od 150 do 350 kg, samice łanie 100-180 kg. Duże rozbieżności w masie ciała w obrębie gatunku wynikają z różnych ekotypów ukształtowanych przez regionalne warunki środowiskowe, stąd jelenie szkockie charakteryzuje mniejsza masa ciała, zaś jelenie bieszczadzkie lub węgierskie zdecydowanie większa.

Jednym z kierunków produkcji hodowli fermowej jeleniowatych jest hodowla wysokiej jakości materiału hodowlanego przeznaczonego do sprzedaży na fermy towarowe. Prowadzi się tu ścisłą dokumentację, pełną identyfikację zwierząt, krycie wyselekcjonowanymi bykami. Innym kierunkiem produkcji jest dostarczanie wysokiej jakości mięsa z jeleniowatych na fermach towarowych. Do uboju przeznaczane są najczęściej młode zwierzęta, które dają najwyższej jakości mięso. Hodowle takie nie podlegają prawu łowieckiemu, stąd świeże mięso może być dostarczane na stoły przez cały rok. Ubocznym kierunkiem produkcji jest pozyskiwanie corocznie twardego poroża oraz wysokiej jakości skór. Na rynkach azjatyckich cennym kierunkiem produkcji jest hodowla pantowa, polegająca na pozyskiwaniu od byków poroża w trakcie wzrostu.

Jeleniowate utrzymuje się na ogrodzonych specjalną siatką użytkach zielonych. Kwatery letnie wypasowe powinny dostarczać najlepszej jakości trawy, co jest związane ze staranną jej pielęgnacją. Zadrzewienia są dodatkowymi i pożądanymi elementami dającymi ochronę przed wiatrem i zacienienie, nie są one jednak niezbędne. Ciekawym urozmaiceniem kwater są zbiorniki wodne, nie są one jednak konieczne gdyż wodę można dostarczać w sztucznych zbiornikach. Obsada na 1 hektar zależy od jakości pastwiska i waha się od 3 do 8 sztuk. W optymalnych warunkach powinno się podzielić pastwiska na mniejsze kwatery wypasowe, umożliwiając w ten sposób wypasanie zawsze świeżego odrostu trawy. Kwatery nie powinny być jednak mniejsze niż 1 hektar. Kwatery zimowe są z reguły mniejsze od letnich oraz posiadają więcej zadrzewień dających dobrą osłonę przed wiatrem. Ferma oprócz kwater wypasowych powinna posiadać kwatery zbiorcze, korytarze przepędowe oraz zagrodę manipulacyjną, która jest niezbędna na każdej fermie zarodowej i towarowej. Pozwala ona na wykonanie niezbędnych zabiegów: segregację zwierząt, odłączanie cieląt, kolczykowanie, obcinanie poroża, zabiegi weterynaryjne, ważenie, załadunek. Urządzeniem bardzo ułatwiającym te zabiegi jest poskrom, który pozwala w bezpieczny sposób czasowo unieruchomić zwierzę.

Żywienie letnie oparte jest na pastwisku, które trzeba regularnie pielęgnować (nawożenie, wykoszenie niedojadów, odnawianie i wzbogacanie runi pastwiskowej). W przypadku coraz częstszych letnich susz stosuje się latem dokarmianie sianokiszonką. Żywienie zimowe oparte jest na dobrej jakości sianie, sianokiszonce lub kiszonce z kukurydzy i na zbożach (owies, kukurydza, jęczmień). Urozmaiceniem diety są pasze objętościowe soczyste: buraki, marchew, jabłka, gruszki. Całorocznie powinny być dostępne lizawki mineralne (uzupełniające niedobory m.in. selenu i manganu, na których braki jeleniowate są wrażliwe). Najważniejszą zasadą w żywieniu jeleniowatych jest stopniowe dokonywanie zmian rodzaju paszy, ze względu na specyficzną fizjologię układu trawiennego przeżuwaczy.

Okres godowy jeleni nazywany rykowiskiem odbywa się jesienią we wrześniu i październiku. Na jednego byka przeznacza się około 30-50 łań. Samica po średnio 236 dniach ciąży rodzi w maju i czerwcu jednego cielaka (bardzo rzadko zdarzają się ciąże mnogie), który powinien być odsadzony od matki przed okresem zimowym. Pozwala to na indywidualne żywienie oraz polepszenie kondycji zarówno łań jak i cieląt.

Jeleniowate odznaczają się dobrą zdrowotnością. Podstawowym zabiegiem weterynaryjnym jest regularne odrobaczanie zwierząt najlepiej dwukrotnie w ciągu roku. Najczęstsze choroby występujące u jeleniowatych są związane z chorobami układu trawiennego wynikające najczęściej z błędów żywieniowych. Częściej zdarzają się urazy ciała jak obtarcia, złamania kończyn lub skręcenia karku.